Przodkowie ze Śląska w Teksasie: jak odnaleźć rodzinną wieś na Górnym Śląsku
Jeśli rodzina ma głębokie korzenie w hrabstwach Karnes, Bexar, Wilson albo Bandera w Teksasie, jej pierwsi przodkowie mogli być Ślązakami. W 1854 roku franciszkanin z Górnego Śląska, ojciec Leopold Moczygemba, zachęcił rodziny ze swoich stron do wyjazdu do Teksasu. Pierwsza grupa, z członkami jego rodziny, przypłynęła do Galveston i ruszyła w głąb lądu, do miejsca nazwanego Panna Maria. W Wigilię 1854 roku odprawiono tam pierwszą mszę. Panna Maria nazywa siebie najstarszą stałą polską osadą w Ameryce. Kolejne rodziny osiedliły się w Banderze, St. Hedwig, Cestohowie i innych miejscowościach.
Te rodziny nie pochodziły z całej Polski. Wiele z nich przyjechało z niewielkiego obszaru Górnego Śląska. Dzięki temu łatwiej je odnaleźć, jeśli wie się, gdzie szukać.
Skąd pochodzili
W 1854 roku Górny Śląsk należał do Prus. Dziś leży w Polsce, w województwach opolskim i śląskim. Wiele teksańskich rodzin pochodziło z wsi wokół Strzelec Opolskich (niem. Groß Strehlitz) i Toszka (niem. Tost), w tym z Płużnicy Wielkiej (niem. Groß Pluschnitz), rodzinnej wsi Moczygembów.
Ponieważ rządziły tam Prusy, w papierach rodzinnych może stać „Prussia” albo „Germany”, choć w domu mówiło się po polsku. Nazwy wsi bywają zapisane po niemiecku. Wiele śląskich wsi miało nazwę polską i niemiecką, a część zmieniono w latach 30. XX wieku i jeszcze raz po 1945 roku. Jedna wieś może mieć trzy albo cztery nazwy.
Krok 1: znajdźcie nazwę wsi w teksańskich dokumentach
- Księgi parafii w Teksasie. Księgi chrztów, ślubów i pogrzebów z Panny Marii, St. Hedwig i innych polskich parafii czasem podają parafię pochodzenia na Śląsku.
- Nagrobki. Stare nagrobki na polskich cmentarzach w Teksasie czasem podają miejsce urodzenia.
- Papiery naturalizacyjne i listy pasażerów do Galveston.
- Rodzinne Biblie, modlitewniki i listy.
- Zbiory lokalne, np. Polish Heritage Center w Pannie Marii.
Zapisujcie każdą nazwę dokładnie tak, jak jest, nawet jeśli wygląda dziwnie. Urzędnik w Teksasie pisał to, co usłyszał.
Krok 2: dopasujcie nazwę do prawdziwej miejscowości
Szukajcie nazwy po niemiecku i po polsku. Meyers Gazetteer (meyersgaz.org) podaje niemieckie nazwy miejscowości z parafią i urzędem stanu cywilnego. Potem znajdźcie dzisiejszą polską nazwę. Przy małej wsi ważniejsza jest parafia, bo to ona prowadziła księgi.
Krok 3: znajdźcie księgi
- Katolickie księgi parafialne (chrzty, śluby, pogrzeby). Starsze wpisy są zwykle po łacinie, późniejsze często po niemiecku. Część ksiąg jest w parafiach, część w archiwach diecezjalnych w Opolu albo Gliwicach. Wiele sfilmowano i można je znaleźć w katalogu FamilySearch pod nazwą parafii.
- Pruskie akta stanu cywilnego (Standesamt), od 1 października 1874 roku. Są po niemiecku, na drukowanych formularzach, i łatwo je czytać, gdy zna się kilka słów. Starsze księgi są często w polskich archiwach państwowych, część jest zeskanowana na szukajwarchiwach.gov.pl.
Geneteka (geneteka.genealodzy.pl) obejmuje część Śląska. Szukajcie po nazwisku i województwie. Jeśli nazwisko pojawi się w parafii koło Strzelec albo Toszka, wieś może być odnaleziona.
Częste pułapki
- Pisownia. Moczygemba, Moczigemba i Mocygemba to może być ta sama rodzina. Nazwiska zapisywali niemieccy księża i amerykańscy urzędnicy.
- „Germany” w papierach. Zwykle oznacza Prusy, a nie to, że rodzina była niemiecka.
- Ta sama nazwa, inna wieś. Na Górnym Śląsku jest kilka wsi o tej samej nazwie. Sprawdźcie parafię i najbliższe miasto.
- Rok wyjazdu. Wiele rodzin wyjechało w latach 1854–1856. Szukajcie chrztów ich dzieci na Śląsku tuż przed wyjazdem, a ślubu rodziców kilka lat wcześniej.
Więcej poradników
- Jak odnaleźć swoich polskich przodków
- Jak znaleźć wieś, z której pochodzą Twoi przodkowie
- Polskie księgi metrykalne
- To samo nazwisko, inna osoba
- Przodkowie z Galicji
- Jak czytać akt parafialny z lat 1868–1917 (Polska centralna)
- Darmowy słowniczek do starych ksiąg parafialnych (PDF)
- Przykład badania: jedna kobieta, kilka nazwisk
- Jak wybrać genealoga w Polsce: co sprawdzić, zanim zapłacisz
- Poszukiwania genealogiczne: ceny i co obejmują
- Wszystkie poradniki
Kiedy warto poprosić o pomoc
Pierwsze kroki wiele osób robi samodzielnie. Trudno robi się wtedy, gdy:
- nie znasz nazwy wsi, z której pochodzi rodzina,
- akt jest napisany ręcznie po rosyjsku albo po łacinie,
- ksiąg z Twojej parafii nie ma w internecie,
- w parafii żyły dwie rodziny o tych samych imionach i nazwisku.
Jeśli to brzmi znajomo, zacznij od bezpłatnego sprawdzenia. Napisz, co wiesz o jednej linii rodziny albo jednej parafii. Zwykle w ciągu 3 dni roboczych odpowiem, czy i gdzie księgi tej parafii są odnotowane jako zachowane według katalogów archiwów i spisów w internecie, i który pakiet pasuje do Twoich poszukiwań. To bezpłatne wstępne sprawdzenie katalogów i dostępności, a nie same poszukiwania. Płacisz tylko wtedy, gdy zdecydujesz się na pakiet.
Poproś o bezpłatne sprawdzenieZobacz pakiety i ceny