Przodkowie z Galicji: gdzie są dziś ich akta
Jeśli pradziadkowie wyjechali przed 1914 rokiem, a w papierach stoi „Austria” albo „Galicja”, pochodzili najpewniej z południa dzisiejszej Polski albo z zachodniej Ukrainy. Ten obszar nazywał się Galicja. Od 1772 do 1918 roku należał do Austrii i wyjechały z niego setki tysięcy ludzi.
Dobra wiadomość: galicyjskie księgi należą do najłatwiejszych do odczytania. Trudniejsza: leżą w dwóch krajach i w wielu różnych archiwach. Oto jak się w tym odnaleźć.
Gdzie była Galicja
Galicja ciągnęła się od okolic na zachód od Krakowa aż za Lwów. Dziś jest podzielona na dwie części:
- Galicja Zachodnia leży w Polsce: Kraków, Tarnów, Nowy Sącz, Rzeszów, Krosno, Przemyśl, Jasło, Sanok i okoliczne wsie.
- Galicja Wschodnia leży na Ukrainie: Lwów, Tarnopol, Stanisławów (dziś Iwano-Frankiwsk) i okoliczne wsie.
Na wschodzie też mieszkało wielu Polaków rzymskich katolików, obok grekokatolików, a w miastach także rodziny żydowskie. Samo słowo „Galicja” nie mówi więc, w którym kraju leży dziś wieś. Potrzebna jest nazwa wsi.
Jak wyglądają te księgi
Od 1784 roku austriackie przepisy kazały prowadzić księgi w drukowanych tabelach z rubrykami. Każdy wpis to jeden wiersz, a każda rubryka zawsze znaczy to samo:
- Chrzty: data urodzenia i chrztu, numer domu, imię dziecka, płeć, czy z prawego łoża, rodzice (często także rodzice matki), chrzestni i akuszerka.
- Śluby: data, numer domu, pan młody i panna młoda z wiekiem, wyznaniem i stanem cywilnym, często także ich rodzice.
- Zgony: data, numer domu, imię i nazwisko, wiek, przyczyna śmierci i kto odprawił pogrzeb.
Większość wpisów jest po łacinie, ale wystarczy kilkadziesiąt słów: natus (urodzony), baptisatus (ochrzczony), filius / filia (syn / córka), conjuges (małżonkowie), agricola (rolnik), mortuus (zmarły), annorum (lat), patrini (chrzestni), obstetrix (akuszerka).
Numer domu jest bardzo ważny. W galicyjskiej wsi to samo nazwisko mogło nosić pięć niespokrewnionych rodzin. Często tylko numer domu (numerus domus) pozwala je odróżnić. Zapisujcie go za każdym razem. Jeśli dziecko urodziło się w domu nr 34, a trzydzieści lat później jego ojciec zmarł w domu nr 34, to zapewne właściwa linia.
Najpierw właściwa parafia
Wieś przodków mogła nie mieć własnego kościoła. Ludzie chodzili do kościoła parafialnego w sąsiedniej wsi albo miasteczku i tam są akta. Kolejność jest więc taka:
- Znajdźcie wieś. Papiery naturalizacyjne, listy pasażerów (często z nazwą wsi i powiatu, Bezirk), akta parafii w Ameryce, nekrologi, listy. Urzędnicy pisali ze słuchu, więc próbujcie różnych zapisów.
- Sprawdźcie, czy wieś leżała w Galicji. Austriacki skorowidz gmin z 1907 roku (Gemeindelexikon, tom Galizien) podaje wsie z powiatami. Stare schematyzmy diecezjalne pokazują, które wsie należały do której parafii. Oba są w internecie.
- Uważajcie na powtarzające się nazwy. Wsi o nazwie Wola, Dąbrowa czy Zalesie są dziesiątki. Powiat z listy pasażerów zwykle wskazuje właściwą.
- Ustalcie parafię. Gdy znacie parafię, wiecie, gdzie szukać ksiąg.
Gdzie są dziś księgi
To najbardziej zagmatwana część. Księgi jednej parafii mogą leżeć w trzech różnych miejscach.
Jeśli wieś jest dziś w Polsce (Galicja Zachodnia):
- Kancelarie parafialne. Wiele starych ksiąg nigdy nie opuściło parafii. Niektóre parafie odpowiadają na listy.
- Archiwa diecezjalne. Starsze księgi i drugie egzemplarze wysyłane do biskupa są często w archiwach diecezjalnych w Tarnowie, Krakowie, Przemyślu czy Rzeszowie. Zasady dostępu są różne.
- Archiwa państwowe i urzędy stanu cywilnego. Akty urodzenia młodsze niż 100 lat oraz akty ślubu i zgonu młodsze niż 80 lat są w urzędzie stanu cywilnego (USC).
- W internecie: część skanów jest na szukajwarchiwach.gov.pl i w FamilySearch, a wiele wpisów jest w indeksie Geneteka. Brak wsi w indeksie nie znaczy, że księgi zaginęły.
Jeśli wieś jest dziś na Ukrainie (Galicja Wschodnia):
- AGAD w Warszawie. Po II wojnie światowej wiele ksiąg rzymskokatolickich ze wschodu przywieziono do Polski. Duża część jest dziś w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie, a sporą część można obejrzeć w internecie.
- Lwów. Wiele ksiąg rzymskokatolickich, greckokatolickich i żydowskich zostało na Ukrainie, głównie w Centralnym Państwowym Archiwum Historycznym we Lwowie. Część sfilmował FamilySearch.
- Rodziny greckokatolickie powinny najpierw szukać w parafii greckokatolickiej, nawet jeśli w Ameryce chodziły do kościoła rzymskokatolickiego. Mieszane rodziny były częste.
Kilka rzeczy, które oszczędzają czas
- Najpierw indeks, potem skan. Indeks to jeden wiersz. Pełny wpis podaje numer domu, dziadków i chrzestnych, a chrzestni często byli krewnymi.
- Patrzcie na sąsiadów. Chrzestni i świadkowie zwykle pochodzili z tej samej wsi. Ich nazwiska pomagają sprawdzić, czy to właściwa rodzina.
- Nie ufajcie wiekowi przy zgonie. Często był podawany na oko. Jeśli się da, szukajcie aktu urodzenia.
- Zapisujcie numer aktu i rok. Dzięki nim każdy znajdzie tę samą stronę.
Jeśli wolicie zlecić poszukiwania, przeczytajcie najpierw Jak wybrać genealoga w Polsce: co sprawdzić, zanim zapłacisz.
Więcej poradników
- Jak odnaleźć swoich polskich przodków
- Jak znaleźć wieś, z której pochodzą Twoi przodkowie
- Polskie księgi metrykalne
- To samo nazwisko, inna osoba
- Jak czytać akt parafialny z lat 1868–1917 (Polska centralna)
- Przodkowie ze Śląska w Teksasie
- Darmowy słowniczek do starych ksiąg parafialnych (PDF)
- Przykład badania: jedna kobieta, kilka nazwisk
- Jak wybrać genealoga w Polsce: co sprawdzić, zanim zapłacisz
- Poszukiwania genealogiczne: ceny i co obejmują
- Wszystkie poradniki
Kiedy warto poprosić o pomoc
Pierwsze kroki wiele osób robi samodzielnie. Trudno robi się wtedy, gdy:
- nie znasz nazwy wsi, z której pochodzi rodzina,
- akt jest napisany ręcznie po rosyjsku albo po łacinie,
- ksiąg z Twojej parafii nie ma w internecie,
- w parafii żyły dwie rodziny o tych samych imionach i nazwisku.
Jeśli to brzmi znajomo, zacznij od bezpłatnego sprawdzenia. Napisz, co wiesz o jednej linii rodziny albo jednej parafii. Zwykle w ciągu 3 dni roboczych odpowiem, czy i gdzie księgi tej parafii są odnotowane jako zachowane według katalogów archiwów i spisów w internecie, i który pakiet pasuje do Twoich poszukiwań. To bezpłatne wstępne sprawdzenie katalogów i dostępności, a nie same poszukiwania. Płacisz tylko wtedy, gdy zdecydujesz się na pakiet.
Poproś o bezpłatne sprawdzenieZobacz pakiety i ceny