Jak wybrać genealoga w Polsce: co sprawdzić, zanim zapłacisz
Zlecenie poszukiwań w księgach parafialnych to jednorazowy zakup i trudno go ocenić przed zapłatą. Ta lista podpowiada, o co zapytać każdego genealoga w Polsce, niezależnie od tego, kogo w końcu wybierzesz.
Uczciwie zaznaczam: prowadzę Parish & Stone, więc nie jestem bezstronny. To pytania, na które sam chciałbym znać odpowiedź, zanim komuś zapłacę. Wszystkie możesz zadać także mnie.
1. Zakres: kogo dokładnie się szuka
Zapytaj, których osób i ilu pokoleń dotyczy cena. „Twoi przodkowie z Polski” to nie jest zakres. „Linia nazwiska Twojego ojca aż do jego pradziadków” to już zakres. Dobra odpowiedź podaje, od kogo zaczynają się poszukiwania, którą linią idą i gdzie się kończą. Zapytaj też, co będzie, jeśli rodzina się przeprowadzała: czy druga parafia jest w cenie, czy kosztuje dodatkowo?
2. Od czego zależy cena
Są dwa typowe sposoby rozliczania. Stawka godzinowa jest uczciwa, gdy nikt nie wie, jak trudne będą poszukiwania, ale końcowy rachunek może rosnąć. Stała cena mówi Ci koszt z góry, a powolne poszukiwania nie podnoszą Twojego rachunku. Niezależnie od sposobu rozliczania zapytaj, czego cena nie obejmuje: opłat archiwalnych, kopii zamawianych w archiwum, dojazdów albo tłumaczenia dodatkowych dokumentów. Poproś o to na piśmie, zanim zapłacisz.
3. Bezpłatne wstępne sprawdzenie
Zanim zapłacisz, badacz zwykle może sprawdzić, czy księgi Twojej parafii są odnotowane jako zachowane i gdzie się znajdują. Wystarczą do tego katalogi archiwów i spisy w internecie, a nie pełne poszukiwania, więc można o to poprosić bez opłaty. Sprawdzenie katalogów może to pokazać już na początku, choć nie zawsze.
Jeśli chcesz najpierw poszukać sam, w poradniku Polskie księgi metrykalne opisuję, gdzie dziś są księgi i co robić, gdy części brakuje.
4. Co dokładnie dostaniesz
Poproś o przykładowy raport. Warto z góry wiedzieć, czy dostaniesz:
- pisemny raport, i w jakim języku;
- kopie aktów albo linki do skanów;
- odpis każdego aktu w oryginalnym języku z tłumaczeniem;
- plik drzewa (GEDCOM), który wgrasz do Ancestry, MyHeritage lub FamilySearch;
- szacowany czas wykonania.
Jeśli dokumenty są potrzebne do urzędu, np. w sprawie obywatelstwa, zapytaj, czy tłumaczenia są przysięgłe. Jeśli nie są, urząd może ich nie przyjąć.
5. Źródło przy każdym fakcie
To najbardziej przydatny test. Każde imię i każda data w raporcie powinny wskazywać akt: parafię, rok, numer wpisu i miejsce, gdzie jest księga albo skan. Bez tego nie sprawdzisz pracy, a później nie zrobi tego ani kuzyn, ani inny badacz. Zapytaj, jak oznaczane są niepewne powiązania. Dwóch mężczyzn o tym samym imieniu i nazwisku w jednej parafii to częsty przypadek, a uczciwy raport mówi, kiedy powiązanie jest tylko prawdopodobne.
Jak odróżnić dwie osoby o tym samym imieniu i nazwisku, opisuję w poradniku To samo nazwisko, inna osoba.
6. Zasady zwrotu
Stare księgi giną, więc nikt nie może obiecać, że konkretny przodek się znajdzie. Możesz za to zapytać, za co płacisz, jeśli aktów brakuje. Zapytaj, kiedy możesz zrezygnować, co odzyskasz, jeśli zlecenia nie da się wykonać, i czy mimo to dostaniesz raport ze wszystkiego, co przeszukano. Regulamin powinien wyjaśniać, jak działa odstąpienie od umowy, także wtedy, gdy praca zaczyna się przed upływem terminu na odstąpienie.
7. Prywatność
Wyślesz imiona, daty i często kopie rodzinnych dokumentów. Zapytaj, jak są przechowywane i kto je widzi. Wysyłaj kopie, nigdy oryginały. Zanim cokolwiek wyślesz, zasłoń numery PESEL i dowodu, dane bankowe oraz adresy i telefony żyjących osób. Staranny badacz powie Ci o tym, zanim zapytasz.
Sygnały ostrzegawcze
- obietnica, że przodkowie na pewno się znajdą;
- drzewo z wieloma pokoleniami, ale bez numerów aktów;
- cena, którą poznajesz dopiero po wysłaniu dokumentów;
- naciski, żeby zapłacić, zanim ktokolwiek sprawdził, czy księgi się zachowały.
Siedem pytań do pierwszego maila
- Których osób i pokoleń dotyczy cena i gdzie kończą się poszukiwania?
- Czy cena jest stała, czy godzinowa, i czego nie obejmuje?
- Czy możesz najpierw bezpłatnie sprawdzić, czy księgi mojej parafii się zachowały?
- Czy mogę zobaczyć przykładowy raport?
- Czy przy każdym fakcie będzie parafia, rok i numer aktu?
- Co się dzieje i ile płacę, jeśli aktów brakuje?
- Jak przechowujesz moje dokumenty i kto je widzi?
Jak odpowiadam na te pytania we własnej pracy, zobaczysz na stronie ceny i co obejmują poszukiwania albo w cenniku na stronie głównej. Przykład tego, jak podaję źródła: jedna kobieta, kilka nazwisk.
Więcej poradników
- Jak odnaleźć swoich polskich przodków
- Jak znaleźć wieś, z której pochodzą Twoi przodkowie
- Polskie księgi metrykalne
- To samo nazwisko, inna osoba
- Przodkowie z Galicji
- Jak czytać akt parafialny z lat 1868–1917 (Polska centralna)
- Przodkowie ze Śląska w Teksasie
- Darmowy słowniczek do starych ksiąg parafialnych (PDF)
- Przykład badania: jedna kobieta, kilka nazwisk
- Poszukiwania genealogiczne: ceny i co obejmują
- Wszystkie poradniki
Kiedy warto poprosić o pomoc
Pierwsze kroki wiele osób robi samodzielnie. Trudno robi się wtedy, gdy:
- nie znasz nazwy wsi, z której pochodzi rodzina,
- akt jest napisany ręcznie po rosyjsku albo po łacinie,
- ksiąg z Twojej parafii nie ma w internecie,
- w parafii żyły dwie rodziny o tych samych imionach i nazwisku.
Jeśli to brzmi znajomo, zacznij od bezpłatnego sprawdzenia. Napisz, co wiesz o jednej linii rodziny albo jednej parafii. Zwykle w ciągu 3 dni roboczych odpowiem, czy i gdzie księgi tej parafii są odnotowane jako zachowane według katalogów archiwów i spisów w internecie, i który pakiet pasuje do Twoich poszukiwań. To bezpłatne wstępne sprawdzenie katalogów i dostępności, a nie same poszukiwania. Płacisz tylko wtedy, gdy zdecydujesz się na pakiet.
Poproś o bezpłatne sprawdzenieZobacz pakiety i ceny